ตรรกศาสตร์ ก.พ. สรุปเหตุผล ทุก บาง ไม่มี พร้อมข้อสอบฟรี

ตรรกศาสตร์ ก.พ. สรุปเหตุผลจากเงื่อนไขที่มีคำว่า ทุก บาง ไม่มี ด้วยวงกลม 2 วง พร้อม 6 แบบที่สรุปได้และไม่ได้ ตัวอย่างทีละขั้น และข้อสอบฟรี 10 ข้อมีเฉลย
ข้อสอบตรรกศาสตร์ ก.พ. หรือการสรุปเหตุผลเชิงภาษา ให้เงื่อนไข 2 ถึง 3 ประโยคที่มีคำว่า ทุก บาง หรือ ไม่มี แล้วถามว่าข้อสรุปใดถูกต้อง หลายคนตอบตามความรู้สึกหรือความรู้รอบตัว จึงพลาดทั้งที่โจทย์ไม่ยาก บทความนี้สรุปวิธีวาดวงกลม 2 วงให้เห็นภาพ 6 แบบที่สรุปได้และสรุปไม่ได้ ตัวอย่างพร้อมวิธีคิด และข้อสอบฟรี 10 ข้อพร้อมเฉลย
ตรรกศาสตร์ ก.พ. วัดอะไร
โจทย์แนวนี้อยู่ในวิชาความสามารถในการคิดวิเคราะห์ ใกล้เคียงกับเงื่อนไขสัญลักษณ์ แต่แทนที่จะเทียบมากกว่าน้อยกว่า จะถามว่ากลุ่มหนึ่งอยู่ในอีกกลุ่มหรือไม่ สิ่งที่วัดคือการสรุปจากข้อมูลที่ให้มาเท่านั้น ไม่ใช่ความรู้รอบตัว ถ้าโจทย์บอกว่า "แมวทุกตัวบินได้" ก็ต้องถือว่าจริงตามโจทย์
ถ้ายังไม่เคยฝึกเงื่อนไขแบบเรียงลำดับ อ่านคู่กันที่ เงื่อนไขสัญลักษณ์ ก.พ.
3 คำหลักและวิธีวาดวงกลม
ให้วาดแต่ละกลุ่มเป็นวงกลม แล้วดูว่าวงกลมสองวงอยู่กันอย่างไร
| ประโยค | ความหมาย | วาดอย่างไร |
|---|---|---|
| ทุก A เป็น B | สมาชิกของ A อยู่ใน B หมด | วง A อยู่ข้างในวง B |
| ไม่มี A ใดเป็น B | A กับ B ไม่มีส่วนร่วมกันเลย | วง A กับวง B แยกกัน |
| บาง A เป็น B | มี A อย่างน้อยหนึ่งตัวที่เป็น B | วง A กับวง B ซ้อนกันบางส่วน (หรืออาจซ้อนกันหมดก็ได้) |
จุดสำคัญคือคำว่า บาง ในตรรกศาสตร์แปลว่า "อย่างน้อยหนึ่ง" ไม่ได้แปลว่า "ไม่ใช่ทั้งหมด" ดังนั้นจาก "บาง A เป็น B" จะสรุปว่า "บาง A ไม่เป็น B" ไม่ได้
กลับประโยคได้หรือไม่
- ทุก A เป็น B กลับไม่ได้ ครูทุกคนเป็นคน แต่ไม่ได้แปลว่าคนทุกคนเป็นครู
- ไม่มี A ใดเป็น B กลับได้ ถ้าไม่มีปลาตัวใดเป็นนก ก็ไม่มีนกตัวใดเป็นปลา
- บาง A เป็น B กลับได้ ถ้านักเรียนบางคนเป็นนักกีฬา ก็มีนักกีฬาบางคนเป็นนักเรียน
6 แบบที่เจอบ่อย สรุปได้หรือไม่ได้
| เงื่อนไข | ข้อสรุป |
|---|---|
| ทุก A เป็น B และ ทุก B เป็น C | ทุก A เป็น C (สรุปได้) |
| ทุก A เป็น B และ ไม่มี B ใดเป็น C | ไม่มี A ใดเป็น C (สรุปได้) |
| บาง C เป็น A และ ทุก A เป็น B | บาง C เป็น B (สรุปได้) |
| บาง C เป็น A และ ไม่มี A ใดเป็น B | บาง C ไม่เป็น B (สรุปได้) |
| บาง A เป็น B และ บาง B เป็น C | ความสัมพันธ์ A กับ C สรุปไม่ได้ |
| ทุก A เป็น B และ x เป็น B | x เป็น A หรือไม่ สรุปไม่ได้ |
กฎจำง่าย ถ้าเงื่อนไขทั้งสองข้อมีคำว่า บาง จะสรุปอะไรแน่นอนไม่ได้ และถ้าเงื่อนไขข้อใดมีคำว่า บาง ข้อสรุปที่ถูกก็ต้องมีคำว่า บาง ด้วย
ตัวอย่างพร้อมวิธีคิด
ตัวอย่างทุกข้อในบทความนี้แต่งขึ้นเพื่อการฝึก
ตัวอย่างที่ 1: ต่อวงกลมเป็นชั้น
เงื่อนไข: กุหลาบทุกดอกเป็นดอกไม้ ดอกไม้ทุกดอกต้องการน้ำ
- วงกุหลาบอยู่ในวงดอกไม้
- วงดอกไม้อยู่ในวงสิ่งที่ต้องการน้ำ
- วงกุหลาบจึงอยู่ในวงสิ่งที่ต้องการน้ำด้วย
ข้อสรุป "กุหลาบทุกดอกต้องการน้ำ" ถูก แต่ "สิ่งที่ต้องการน้ำทุกอย่างเป็นดอกไม้" สรุปไม่ได้ เพราะกลับประโยค ทุก ไม่ได้
ตัวอย่างที่ 2: บาง กับ ไม่มี
เงื่อนไข: พนักงานบางคนในแผนกนี้เป็นนักวิ่ง ไม่มีนักวิ่งคนใดสูบบุหรี่
- มีพนักงานอย่างน้อยหนึ่งคนอยู่ในวงนักวิ่ง
- วงนักวิ่งแยกจากวงคนสูบบุหรี่ทั้งหมด
- พนักงานคนที่เป็นนักวิ่งจึงไม่สูบบุหรี่แน่นอน
ข้อสรุป "พนักงานบางคนในแผนกนี้ไม่สูบบุหรี่" ถูก ส่วน "พนักงานทุกคนในแผนกนี้ไม่สูบบุหรี่" สรุปไม่ได้ เพราะพนักงานที่ไม่ได้เป็นนักวิ่งอาจสูบหรือไม่สูบก็ได้
ตัวอย่างที่ 3: บาง สองครั้ง
เงื่อนไข: นักเรียนบางคนชอบวาดรูป คนที่ชอบวาดรูปบางคนชอบร้องเพลง
วงนักเรียนกับวงคนชอบร้องเพลงอาจซ้อนกันหรือแยกกันก็ได้ เพราะคนที่ชอบวาดรูปและร้องเพลงอาจไม่ใช่นักเรียนเลย ข้อสรุป "นักเรียนบางคนชอบร้องเพลง" จึง สรุปไม่ได้
จุดที่คนพลาดบ่อย
- ใช้ความรู้รอบตัวแทนเงื่อนไข ต้องสรุปจากสิ่งที่โจทย์ให้เท่านั้น แม้เงื่อนไขจะขัดกับความจริงก็ตาม
- กลับประโยค ทุก เห็น "ทุก A เป็น B" แล้วคิดว่า "ทุก B เป็น A" ด้วย
- คิดว่า บาง แปลว่า ไม่ทั้งหมด บาง แปลว่าอย่างน้อยหนึ่ง อาจเป็นทั้งหมดก็ได้
- สรุปจาก บาง สองข้อ เงื่อนไขที่มี บาง ทั้งสองข้อสรุปอะไรแน่นอนไม่ได้
- สรุปย้อนจากผลไปหาเหตุ พนักงานทุกคนผ่านการอบรม ไม่ได้แปลว่าคนที่ผ่านการอบรมเป็นพนักงาน
วิธีทำข้อสอบให้ทันเวลา 3 ขั้น
- แปลงทุกประโยคเป็นวงกลม เขียนสั้น ๆ เช่น A⊂B สำหรับ ทุก และ A|B สำหรับ ไม่มี
- ต่อวงกลมผ่านกลุ่มที่ซ้ำกัน กลุ่มที่ปรากฏในเงื่อนไขทั้งสองข้อคือตัวเชื่อม
- ตรวจตัวเลือกทีละข้อด้วยคำถามเดียว "มีภาพวงกลมแบบไหนไหมที่เงื่อนไขจริงทั้งหมด แต่ข้อสรุปนี้ไม่จริง" ถ้ามี แปลว่าข้อสรุปนั้นยังไม่แน่นอน
คำถามที่พบบ่อย
ตรรกศาสตร์ ก.พ. ต่างจากเงื่อนไขสัญลักษณ์อย่างไร
เงื่อนไขสัญลักษณ์เทียบมากกว่า น้อยกว่า เท่ากับ ส่วนตรรกศาสตร์ถามว่ากลุ่มหนึ่งอยู่ในอีกกลุ่มหรือไม่ จากคำว่า ทุก บาง ไม่มี ทั้งสองแบบต้องสรุปจากเงื่อนไขในโจทย์เท่านั้นเหมือนกัน
คำว่า บาง หมายถึงกี่คน
หมายถึงอย่างน้อยหนึ่ง และอาจเป็นทั้งหมดก็ได้ จึงสรุปจาก "บาง A เป็น B" ว่า "บาง A ไม่เป็น B" ไม่ได้
ถ้าเงื่อนไขขัดกับความจริงต้องตอบอย่างไร
ให้ถือว่าเงื่อนไขในโจทย์จริงเสมอ แล้วสรุปตามเงื่อนไขนั้น ข้อสอบวัดการใช้เหตุผล ไม่ได้วัดความรู้รอบตัว
ตรรกศาสตร์ฝึกอย่างไรให้เร็ว
ฝึกวาดวงกลมทุกข้อจนชิน แล้วจำ 6 แบบในตารางข้างบน เมื่อเห็นโจทย์จะรู้ทันทีว่าเป็นแบบไหน ทำวันละ 10 ข้อและอ่านเฉลยข้อที่ผิดทุกครั้ง
ลองทำแบบทดสอบฟรี
อ่านจบแล้ว ลองฝึกกับ ข้อสอบตรรกศาสตร์ ก.พ. 10 ข้อ พร้อมเฉลย ฟรี ทุกข้อมีวิธีคิดให้ดู ถ้าอยากฝึกคิดวิเคราะห์ครบทุกแบบ ลอง ข้อสอบ ก.พ. คิดวิเคราะห์ 20 ข้อ หรือกลับไปที่ หน้ารวมสอบราชการ
แหล่งอ้างอิง
- ประกาศรับสมัครสอบภาค ก ของสำนักงาน ก.พ. (ocsc.go.th) เป็นที่มาของจำนวนข้อ เกณฑ์ผ่าน และวันสอบของแต่ละรอบ
- สรุปรูปแบบสอบ ก.พ. ภาค ก ที่ทีม SheetLab ตรวจกับประกาศทางการ
- เงื่อนไขและตัวอย่างทุกข้อในบทความนี้ทีม SheetLab แต่งขึ้นเพื่อฝึกใช้เหตุผล