‹ เตรียมสอบราชการ

สอบราชการ · ข้าราชการที่ดี

การบริหารราชการแผ่นดิน ก.พ. สรุป 3 ส่วนและหลักอำนาจ

โดยทีม SheetLabอัปเดต 28 ต.ค. 2569
การบริหารราชการแผ่นดิน ก.พ. สรุป 3 ส่วนและหลักอำนาจ

การบริหารราชการแผ่นดิน ก.พ. สรุปส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค ส่วนท้องถิ่น หลักรวมอำนาจ แบ่งอำนาจ กระจายอำนาจ พร้อมตารางเปรียบเทียบและตัวอย่างวิธีคิด

📝 ข้อสอบฟรี พร้อมเฉลย ไม่ต้องสมัคร
เริ่มทำ · 10 ข้อ

หลายคนอ่านเรื่องการบริหารราชการแผ่นดิน ก.พ. แล้วสับสน เพราะชื่อหน่วยงานคล้ายกัน และแยกไม่ออกว่าหน่วยงานไหนอยู่ส่วนใด บทความนี้สรุปโครงสร้างการบริหารราชการแผ่นดินของไทยแบบเข้าใจง่าย ทั้ง 3 ส่วน หลักรวมอำนาจ แบ่งอำนาจ และกระจายอำนาจ พร้อมวิธีคิดเวลาเจอโจทย์

กฎหมายหลักที่ควรรู้จัก

กฎหมายหลักของเรื่องนี้คือ พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 และที่แก้ไขเพิ่มเติม กฎหมายนี้วางโครงว่ารัฐจัดหน่วยงานอย่างไร ใครบังคับบัญชาใคร และงานแต่ละแบบควรอยู่ที่ไหน

กฎหมายแบ่งการบริหารราชการแผ่นดินเป็น 3 ส่วน:

  1. ราชการบริหารส่วนกลาง
  2. ราชการบริหารส่วนภูมิภาค
  3. ราชการบริหารส่วนท้องถิ่น

ราชการบริหารส่วนกลาง

ส่วนกลางคือหน่วยงานที่รับผิดชอบงานในภาพรวมของทั้งประเทศ มีลำดับชั้นชัดเจน ได้แก่

ภายในกระทรวงมักแบ่งเป็นสำนักงานรัฐมนตรี สำนักงานปลัดกระทรวง และกรมต่าง ๆ ฝ่ายการเมืองที่ดูแลกระทรวงคือรัฐมนตรีว่าการกระทรวง ส่วนข้าราชการประจำตำแหน่งสูงสุดของกระทรวงคือ ปลัดกระทรวง และหัวหน้าของกรมคือ อธิบดี

ส่วนกลางใช้ หลักรวมอำนาจ คืออำนาจตัดสินใจหลักอยู่ที่ส่วนกลาง และสั่งการลงไปตามสายบังคับบัญชา

ราชการบริหารส่วนภูมิภาค

ส่วนภูมิภาคคือหน่วยงานที่ส่วนกลางส่งออกไปทำงานในพื้นที่ เพื่อให้บริการประชาชนได้ใกล้ขึ้น ประกอบด้วย

จุดที่ออกสอบบ่อยคือ จังหวัดมีฐานะเป็นนิติบุคคล แต่อำเภอไม่มี และผู้ว่าราชการจังหวัดกับนายอำเภอเป็นข้าราชการที่ส่วนกลางแต่งตั้ง ไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง

ส่วนภูมิภาคใช้ หลักแบ่งอำนาจ คือส่วนกลางแบ่งอำนาจบางส่วนให้เจ้าหน้าที่ในพื้นที่ตัดสินใจแทน แต่เจ้าหน้าที่เหล่านี้ยังอยู่ในสายบังคับบัญชาของส่วนกลาง

ราชการบริหารส่วนท้องถิ่น

ส่วนท้องถิ่นคือองค์กรที่ให้ประชาชนในพื้นที่ดูแลกิจการของตนเอง ตัวอย่างที่ควรรู้

ส่วนท้องถิ่นใช้ หลักกระจายอำนาจ องค์กรเหล่านี้เป็นนิติบุคคล มีผู้บริหารและสภาที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนในพื้นที่ มีงบประมาณและเจ้าหน้าที่ของตนเอง ส่วนกลางไม่ได้บังคับบัญชาโดยตรง แต่ใช้วิธี กำกับดูแล ให้ทำงานถูกต้องตามกฎหมาย

ตารางเปรียบเทียบ 3 ส่วน

หัวข้อส่วนกลางส่วนภูมิภาคส่วนท้องถิ่น
หลักการรวมอำนาจแบ่งอำนาจกระจายอำนาจ
ตัวอย่างสำนักนายกรัฐมนตรี กระทรวง ทบวง กรมจังหวัด อำเภออบจ. เทศบาล อบต. กรุงเทพมหานคร เมืองพัทยา
ผู้บริหารรัฐมนตรี ปลัดกระทรวง อธิบดีผู้ว่าราชการจังหวัด นายอำเภอผู้บริหารที่มาจากการเลือกตั้ง
ความสัมพันธ์กับส่วนกลางเป็นส่วนกลางเองอยู่ใต้การบังคับบัญชาอยู่ใต้การกำกับดูแล

จุดที่คนพลาดบ่อย

ตัวอย่างวิธีคิดทีละขั้น

ตัวอย่างที่ 1 สำนักงานแห่งหนึ่งตั้งอยู่ที่จังหวัดขอนแก่น ขึ้นตรงต่อกรมแห่งหนึ่ง ไม่ได้อยู่ใต้ผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นราชการส่วนใด

  1. ถามก่อนว่าหน่วยงานนี้ขึ้นกับใคร คำตอบคือขึ้นกับกรม
  2. กรมเป็นส่วนกลาง และหน่วยงานนี้ไม่ได้อยู่ในสายของจังหวัด
  3. สรุปว่าเป็น ราชการบริหารส่วนกลาง ที่ตั้งอยู่ในภูมิภาค

ตัวอย่างที่ 2 หน่วยงานใดใช้หลักกระจายอำนาจ ระหว่างกรม อำเภอ เทศบาล และจังหวัด

  1. กรมเป็นส่วนกลาง ใช้หลักรวมอำนาจ
  2. อำเภอและจังหวัดเป็นส่วนภูมิภาค ใช้หลักแบ่งอำนาจ
  3. เทศบาลเป็นส่วนท้องถิ่น จึงตอบ เทศบาล

ผู้ที่สอบท้องถิ่นควรเข้าใจเรื่องนี้ให้แน่น อ่านเพิ่มที่ แนวสอบท้องถิ่น และทบทวนเรื่องจริยธรรมได้ที่ หลักการเป็นข้าราชการที่ดี

คำถามที่พบบ่อย

การบริหารราชการแผ่นดินแบ่งเป็นกี่ส่วน

แบ่งเป็น 3 ส่วน คือ ส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่น ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน

รวมอำนาจ แบ่งอำนาจ กระจายอำนาจ ต่างกันอย่างไร

รวมอำนาจคืออำนาจอยู่ที่ส่วนกลาง แบ่งอำนาจคือส่วนกลางมอบอำนาจบางส่วนให้เจ้าหน้าที่ในพื้นที่ที่ยังอยู่ใต้บังคับบัญชา กระจายอำนาจคือมอบให้องค์กรท้องถิ่นที่เป็นอิสระพอสมควรจัดการเอง

อำเภอเป็นนิติบุคคลหรือไม่

ไม่เป็น ในส่วนภูมิภาค จังหวัดเป็นนิติบุคคล แต่อำเภอไม่เป็น

กรุงเทพมหานครเป็นราชการส่วนใด

เป็นราชการส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ ไม่ใช่จังหวัดในส่วนภูมิภาค

ฝึกต่อด้วยแบบทดสอบ

อ่านจบแล้วลองทบทวนด้วย ข้อสอบการบริหารราชการแผ่นดิน ก.พ. 10 ข้อ พร้อมเฉลย แล้วดูหัวข้ออื่นทั้งหมดได้ที่ โซนสอบราชการ

ข้อสอบการบริหารราชการแผ่นดิน ก.พ. 10 ข้อ พร้อมเฉลย10 ข้อ · เฉลยทันที · ฟรีเริ่มทำ →

อ่านต่อ

ข้าราชการที่ดี ก.พ. ธรรมาภิบาล จริยธรรม ข้อสอบสถานการณ์ข้าราชการที่ดี (กฎหมาย จริยธรรม)อ่าน →เตรียมภาษาอังกฤษ ก.พ. 30 วัน แผนสำหรับคนพื้นฐานอ่อนภาษาอังกฤษอ่าน →คำเชื่อมภาษาอังกฤษ ก.พ. 6 กลุ่ม However Although Despiteภาษาอังกฤษอ่าน →บทสนทนาภาษาอังกฤษ ก.พ. ดูหน้าที่ประโยคแล้วตอบให้ถูกภาษาอังกฤษอ่าน →Grammar ภาษาอังกฤษ ก.พ. 8 เรื่องที่ควรเก็บก่อนสอบภาษาอังกฤษอ่าน →