ข้าราชการที่ดี ก.พ. ธรรมาภิบาล จริยธรรม ข้อสอบสถานการณ์

ข้าราชการที่ดี ก.พ. สรุปหลักธรรมาภิบาล 6 ประการ การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี จริยธรรม การขัดกันแห่งผลประโยชน์ และวิธีทำข้อสอบสถานการณ์พร้อมตัวอย่าง
หมวดข้าราชการที่ดี ก.พ. หรือความรู้และลักษณะการเป็นข้าราชการที่ดี ไม่ต้องคำนวณ แต่หลายคนเสียคะแนนเพราะเลือกคำตอบตามความรู้สึก หรือเลือกข้อที่ฟังดูใจดีแต่ผิดหลัก บทความนี้สรุปหลักที่ใช้ตอบบ่อย ได้แก่ หลักธรรมาภิบาล การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี จริยธรรม และการขัดกันระหว่างประโยชน์ส่วนตนกับประโยชน์ส่วนรวม พร้อมวิธีคิดข้อสอบสถานการณ์ทีละขั้น
ข้าราชการที่ดีในมุมของข้อสอบ
ข้อสอบหมวดนี้ไม่ได้ถามว่าเราเป็นคนดีหรือไม่ แต่ถามว่าเรา ใช้หลักการได้ถูกต้อง หรือไม่ หลักที่อยู่เบื้องหลังเกือบทุกข้อมีสามเรื่อง
- ทำงานโดยยึด ประโยชน์สุขของประชาชน เป็นเป้าหมาย
- ทำตาม กฎหมายและระเบียบ อย่างเป็นธรรม ไม่เลือกปฏิบัติ
- แยก ประโยชน์ส่วนตน ออกจาก ประโยชน์ส่วนรวม ให้ชัด
ถ้าจำสามเรื่องนี้ได้ จะตัดตัวเลือกที่ผิดได้เร็วขึ้นมาก
หลักธรรมาภิบาล 6 ประการ
หลักธรรมาภิบาล 6 ประการตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการสร้างระบบบริหารกิจการบ้านเมืองและสังคมที่ดี พ.ศ. 2542 เป็นชุดที่นิยมสอนในภาครัฐไทย ข้อสอบมักให้สถานการณ์สั้น ๆ แล้วถามว่าตรงกับหลักใด
| หลัก | ความหมายสั้น | ตัวอย่างในงาน |
|---|---|---|
| นิติธรรม | กฎกติกาชัดเจน เป็นธรรม ใช้กับทุกคนเท่ากัน | บังคับใช้ระเบียบกับทุกคนโดยไม่ยกเว้นคนรู้จัก |
| คุณธรรม | ยึดความถูกต้องดีงาม ซื่อสัตย์ สุจริต | ไม่รับสินบน ไม่ปกปิดความผิด |
| ความโปร่งใส | เปิดเผยข้อมูล ตรวจสอบได้ | ประกาศผลการจัดซื้อให้ประชาชนตรวจสอบ |
| การมีส่วนร่วม | เปิดให้ประชาชนรับรู้และร่วมแสดงความเห็น | จัดเวทีรับฟังความเห็นก่อนเริ่มโครงการ |
| ความรับผิดชอบ | ตั้งใจทำหน้าที่ ยอมรับผลของการกระทำ | รับเรื่องร้องเรียน แก้ไข และแจ้งผลกลับ |
| ความคุ้มค่า | ใช้ทรัพยากรอย่างประหยัดและเกิดประโยชน์สูงสุด | รวมการจัดซื้อเพื่อลดต้นทุนโดยคุณภาพไม่ลด |
จุดที่คนสับสนบ่อยคือ ความโปร่งใส กับ การมีส่วนร่วม ให้จำว่า โปร่งใสคือ "ให้ดูได้" ส่วนมีส่วนร่วมคือ "ให้เข้ามาร่วมคิดได้"
การบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี
แนวคิดนี้มีกฎหมายรองรับคือ พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. 2546 ซึ่งวางเป้าหมายของงานราชการไว้ สรุปเป็นภาษาง่ายได้ดังนี้
- เกิดประโยชน์สุขของประชาชน
- เกิดผลสัมฤทธิ์ต่อภารกิจของรัฐ
- มีประสิทธิภาพและเกิดความคุ้มค่า
- ไม่มีขั้นตอนการปฏิบัติงานเกินความจำเป็น
- ปรับปรุงภารกิจให้ทันต่อสถานการณ์
- ประชาชนได้รับความสะดวกและได้รับการตอบสนองความต้องการ
- มีการประเมินผลการปฏิบัติราชการอย่างสม่ำเสมอ
เวลาเจอตัวเลือกที่ "เพิ่มขั้นตอน" หรือ "ทำเพื่อความสะดวกของหน่วยงาน" โดยประชาชนไม่ได้ประโยชน์ มักเป็นตัวเลือกที่ผิด
จริยธรรมและการขัดกันแห่งผลประโยชน์
การขัดกันระหว่างประโยชน์ส่วนตนกับประโยชน์ส่วนรวม คือสถานการณ์ที่เจ้าหน้าที่มีผลประโยชน์ส่วนตัวเข้ามาเกี่ยวกับการตัดสินใจในหน้าที่ แม้ยังไม่ได้ทำผิด แต่ทำให้การตัดสินใจอาจไม่เป็นกลาง
ตัวอย่างที่พบบ่อย
- เป็นกรรมการพิจารณาเรื่องที่ญาติหรือบริษัทของตนเกี่ยวข้อง
- รับของขวัญหรือประโยชน์จากผู้ที่มาติดต่อราชการ
- นำข้อมูลราชการไปใช้หาประโยชน์ส่วนตัว
- ใช้ทรัพย์สินของราชการไปทำธุระส่วนตัว
หลักแก้ที่ใช้ตอบได้เกือบทุกข้อคือ เปิดเผย แจ้งผู้บังคับบัญชา และถอนตัวจากการพิจารณา ไม่ใช่ "ทำต่อไปแต่ตั้งใจให้ยุติธรรม"
วิธีทำข้อสอบสถานการณ์ 3 ขั้น
- หาตัวละครและผลประโยชน์ ใครได้ ใครเสีย มีประโยชน์ส่วนตัวแฝงอยู่หรือไม่
- ตัดตัวเลือกที่ผิดหลักชัดเจน เช่น ทำผิดระเบียบ เลือกปฏิบัติ ปกปิดข้อมูล หรือเพิกเฉย
- เลือกข้อที่ถูกระเบียบและประชาชนได้ประโยชน์ ถ้าเหลือสองข้อ ให้เลือกข้อที่แก้ปัญหาที่ต้นเหตุและสื่อสารกลับให้ผู้เกี่ยวข้องรู้
ตัวอย่างที่ 1
โจทย์: คุณเป็นเจ้าหน้าที่พัสดุ บริษัทของพี่ชายยื่นเสนอราคาในโครงการที่คุณเป็นกรรมการ ควรทำอย่างไร
- ขั้นที่ 1 มีประโยชน์ส่วนตัวแฝง เพราะพี่ชายได้ประโยชน์ถ้าชนะ
- ขั้นที่ 2 ตัดข้อ "พิจารณาต่อไปตามปกติ" เพราะยังมีส่วนได้เสียแต่ไม่เปิดเผย และข้อ "บอกพี่ชายให้ถอนตัว" เพราะเป็นการแทรกแซงการเสนอราคาและไม่ได้แจ้งผู้บังคับบัญชาตามขั้นตอน
- ขั้นที่ 3 เลือก แจ้งผู้บังคับบัญชาและขอถอนตัวจากการเป็นกรรมการ
ตัวอย่างที่ 2
โจทย์: ประชาชนนำกระเช้ามาให้และขอให้ช่วยดำเนินเรื่องก่อนคนอื่น ควรทำอย่างไร
- ขั้นที่ 1 ของขวัญผูกกับการขอสิทธิพิเศษ จึงเป็นการแลกประโยชน์
- ขั้นที่ 2 ตัดข้อที่รับไว้ หรือรับแล้วช่วยเร่งให้
- ขั้นที่ 3 เลือก ปฏิเสธอย่างสุภาพ และให้บริการตามลำดับเท่าเทียมทุกคน ซึ่งตรงทั้งหลักคุณธรรมและนิติธรรม
คำถามที่พบบ่อย
หลักธรรมาภิบาลมีกี่ข้อ ข้อสอบ ก.พ.
ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2542 มี 6 ประการ คือ นิติธรรม คุณธรรม ความโปร่งใส การมีส่วนร่วม ความรับผิดชอบ และความคุ้มค่า ส่วนชุดของสำนักงาน ก.พ.ร. มี 10 ประการ ควรจำทั้งสองชุดและดูว่าโจทย์อ้างชุดใด
ข้อสอบสถานการณ์ข้าราชการที่ดีเลือกข้อไหนดี
เลือกข้อที่ถูกระเบียบ ไม่เลือกปฏิบัติ และประชาชนได้ประโยชน์ ระวังข้อที่ฟังดูใจดีแต่ข้ามระเบียบ
การขัดกันแห่งผลประโยชน์คืออะไร
คือสถานการณ์ที่ประโยชน์ส่วนตัวเข้ามาเกี่ยวกับการตัดสินใจในหน้าที่ ทางที่ถูกคือเปิดเผยและถอนตัวจากการพิจารณา
ต้องท่องเลขมาตราของกฎหมายไหม
ควรเน้นเข้าใจหลักการและเป้าหมายก่อน ส่วนรายละเอียดตัวบทให้ตรวจฉบับปัจจุบันจากแหล่งทางการ
ฝึกต่อ
เมื่ออ่านจบแล้ว ลองทำ แบบทดสอบข้าราชการที่ดี ก.พ. 10 ข้อ เพื่อฝึกวิเคราะห์สถานการณ์ จากนั้นทบทวน กฎหมายระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน และดูบทเรียนอื่นใน โซนเตรียมสอบราชการ